30. Dönem Grup Toplu İş Sözleşmesi (101-110 Madde)
MADDE 101- YENİ İŞ ARAMA İZNİ
İşveren vekilinin yazılı ihbarı veya işçinin dilekçesi ile iş sözleşmesi, ihbar önellerine uyulmak suretiyle feshedildiğinde; işveren vekili çalışma saatleri içinde günde iki saat ücretli yeni iş arama izni verir. İşçi istekte bulunduğunda, akdin son bulacağı tarihten önceki günlere rastlamak üzere bu izinler topluca da verilebilir.
MADDE 102- DERHAL FESİH
a) İşçi veya işveren vekili, yürürlükte bulunan İş Kanunu ve bu sözleşmede düzenlenen hallerde iş sözleşmesini derhal feshedebilir.
b) Ancak;
- 4857 sayılı İş Kanununun 25’inci maddesi (1)/(b) bendi gereğince hastalık süresi 6 aya kadar devam eden işçilerin iş sözleşmeleri 6 aydan önce feshedilemez. İşveren vekilince bu süre uzatılabilir.
- İş kazası ve meslek hastalıkları halinde; iş kazası veya meslek hastalığına uğrayan işçilerin iş sözleşmeleri, Sosyal Güvenlik Kurumunca kesin işlem yapılıncaya kadar feshedilemez.
MADDE 103- ANLAŞMALI FESİH
İşçi ve işveren vekili anlaştığı takdirde iş sözleşmesi, ihbar tazminatı ödenmeksizin ve kıdem tazminatına ilişkin kanun hükümleri saklı kalmak kaydıyla feshedilebilir.
İşveren vekilleri, iş sözleşmesi sona eren işçilerin isimlerini 1 ay içinde ilgili sendika şubesine bildirir.
MADDE 104- GÖZALTINA ALINMA, TUTUKLULUK, MAHKÛMİYET HALLERİNDE FESİH VE TEKRAR İŞE BAŞLATMA
a) Herhangi bir nedenle gözaltına alınan işçiler, bunu belgeledikleri takdirde yasal gözaltı süresince ücretsiz izinli kabul edilir.
b) Gözaltında iken veya doğrudan herhangi bir suç nedeniyle tutuklanan işçinin tutukluluğu, bu toplu iş sözleşmesinin “Süresi Belirsiz İş Sözleşmelerinin Feshi” başlıklı 99. maddesindeki bildirim sürelerini aştığı takdirde iş sözleşmesi, gözaltına alındığı veya tutuklandığı tarihten geçerli olarak münfesih sayılır. 99. maddesindeki bildirim süreleri kadar süren tutukluluk hallerinde, tutuklu kalınan süreler kadar işçi ücretsiz izinli kabul edilir. Yalnız trafik suçlarında bu süre 60 gündür.
(a) ve (b) fıkralarına göre ücretsiz izinli kabul edilen işçiler, yargılanmaları devam ediyor olsa bile gözaltı veya tutuklulukları sona erdiği tarihten itibaren 3 işgünü içinde başvurmaları halinde işveren vekilince derhal işe başlatılır.
c) Tutukluluğun;
- Kovuşturmaya yer olmadığı veya takipsizlik,
- Son tahkikatın açılmasına gerek olmadığı,
- Beraat kararı verilmesi,
- Kamu davasının düşmesi, ortadan kalkması veya reddi,
nedenlerinden biri ile 90 gün içinde son bulması ve işçinin bu tarihten itibaren bir hafta içinde işine dönmeyi talep etmesi halinde, işveren vekili tarafından emsallerinin hakları ile işe alınır. 90 gün sonunda yapılan başvuru halinde boş yer varsa işe alınırlar. Bu halde tekrar işe alınan işçinin eski kıdem hakları saklıdır.
ç)
- Adi suçlardan yargılanmaları tutuklu olarak devam ederken 90 gün içinde tahliye edilenler, bir hafta içinde başvurmaları halinde işveren vekilinin teklifi ve Kuvvet Komutanlığının/ilgili Genel Müdürlüğün onaylaması koşulları ile tekrar işe alınırlar.
- Adi bir suç nedeniyle tutuksuz olarak yargılanmakta olan işçinin hürriyeti bağlayıcı bir cezaya hüküm giymesi halinde; bu ceza ertelenmediği, paraya çevrilmediği ve infaz süresi 30 günü aştığı takdirde iş sözleşmesi, cezanın infazına başlandığı tarihten geçerli olarak münfesih sayılır. İnfaz süresi 30 günü aşmayan işçi, tahliye tarihinden itibaren 3 işgünü içinde başvurması koşuluyla işveren vekilince derhal işe başlatılır ve bu süre için ücretsiz izinli kabul edilir.
d) Adi suçla yargılanmaları tutuklu veya tutuksuz olarak devam edenlerden;
- 6 ay ve daha az ceza alan,
- 6 aydan fazla ceza alıp cezası ertelenen, paraya çevrilen, af ile sonuçlanan ve iyi hali nedeniyle 6 aydan fazla ceza aldığı halde 6 aydan önce tahliye edilen
işçilerin tekrar işe başlatılmaları, işveren vekilinin teklifi ve Kuvvet Komutanlığının/ilgili Genel Müdürlüğün kabulü ile mümkündür.
e) Yüz kızartıcı suçlar ile sabotaj; devletin ülke ve milleti ile bölünmez bütünlüğüne, milli güvenliğe, kamu düzenine, Türk Silahlı Kuvvetlerine karşı ve 5816 sayılı Kanunda belirlenen Atatürk aleyhine işlenen suçlar nedeniyle tutuklu veya tutuksuz olarak yargılanmakta iken herhangi bir cezaya hüküm giyen işçinin iş sözleşmesi, gözaltına alınma, tutukluluk veya infaz tarihinden geçerli olarak münfesih sayılır ve bu işçi; cezanın ertelenmesi, paraya çevrilmesi veya affa uğraması hallerinde dahi hiçbir suretle yeniden işe alınamaz.
MADDE 105- KIDEM TAZMİNATI
Kıdem tazminatı hususunda kanun hükümleri uygulanır.
Ancak, 15 Mayıs 1985 tarihinde iş sözleşmesi devam eden veya 2821 sayılı Kanuna göre iş sözleşmesi askıda olan işçilere;
a) İşçilerin her hizmet yılı için 40 günlük tutarında,
b) Daha önce fabrika gemilerinde çalışan işçiler ile denizaltı galerilerinde çalışan işçilerin sadece buralarda geçen hizmet yılları için 42 günlük, diğer hizmetleri için ise 40 günlük tutarında kıdem tazminatı ödenir.
c) Parçabaşı ücret sistemi ile çalışan işçilerin kıdem tazminatlarının ücret yönünden hesaplanmasında, son bir yıllık süre içinde ödenen ücretin o süre içinde çalışılan günlere bölünmesi suretiyle bulunacak ortalama ücret esas tutulur. Ancak son bir yıl içinde ücretine zam yapıldığı takdirde tazminata esas ücret; işçinin işten ayrılması tarihi ile zammın yapıldığı tarih arasında alınan ücretin aynı süre içinde çalışılan günlere bölünmesiyle hesap edilir. Bu süre bir aydan az olamaz.
MADDE 106- GENEL İLKE
a) Verimi artırmak amacı ile ve işçiye yaptığı işin önemi ve miktarı ile mütenasip ücret ödenmesi mümkün olan hallerde parçabaşı ücret sistemi ile üretim yapılabilir. Ancak bu sistemin gerçekleşebilmesi için:
- İş miktarları ve işçilik sürelerinin kesin olarak belli olması veya gerekli hassasiyet ve kolaylıkla sıhhate yakın olarak tespit edilebilmesi,
- İmalatı yapılacak işlerin verilecek emeğe ve niteliğe uygun olması ve o iş diğer dikimevlerinde de yapılacaksa emeğin (modelinin) aynı olması,
- Yapılacak işin süratinin işçinin emniyetini ihlal etmemesi gereklidir.
b) Parçabaşı usulü ve imalat; tanzim olunacak iş bölümü esaslarına göre ferdi veya grup halinde çalışan işçilere işveren vekilince yaptırılır.
c) Parçabaşı ücret sistemi ile yapılacak mamullerin iş bölümleri (meslekleri), mamullerin cinsi ve bu işi yapacak işçilerin ehliyet ve sorumlulukları göz önüne alınarak “Parçabaşı Sıralama ve Kök Saat Ücretle Cetvelleri”nde sıralanır.
ç) Parçabaşı ücret sistemi içinde üretim gruplarında saat ücretli işçi çalıştırılamaz. Zorunlu sebeple çalıştırılıyorsa; yaptığı işle ilgili o grupta çalışan parçabaşı ücret sistemindeki emsalleriyle aynı verimi vermek koşuluyla saat ücreti ödenir.
d) Kesim atölyeleri de işveren vekilinin teklifi ve T.C. Millî Savunma Bakanlığının onayı ile parçabaşı sistemle çalıştırılabilir.
MADDE 107- PARÇABAŞI İŞÇİLİĞE GEÇİRME VE İŞÇİ ALIM İŞLEMLERİ
Parçabaşı usulü ile çalışan işçilerin iş sıralarının değişmesi usulü, saat ücretli işçilikten parçabaşı işçiliğe geçiş ve parçabaşı işçiliğe işçi alınması aşağıdaki esaslara göre yapılır:
a) Parçabaşı işlerde üst sıralardan boşalan kadroların, bir alt sıradaki işçilerden başlamak üzere; alt sıralardan liyakat ve işe giriş tarihleri göz önünde bulundurularak doldurulması esastır. Bu amaçla alt sıralardaki istekliler arasından liyakati tespit edilenler birlikte uygulamalı sınava tabi tutulurlar. Boşalan kadroların doldurulması; sınavı kazananlar arasından boşalan iş sırasına en yakın iş sırasından başlamak üzere sırasıyla yapılır.
b) Parçabaşı işlerde boşalan işçilik sıralarına (a) fıkrası şartları ile işçi temin edilemez veya ihtiyacın tamamı karşılanamazsa; işyerinde çalışan saat ücretli işçilerden aynı vasıfta olan istekliler uygulamalı sınava tabi tutulurlar. Bu suretle kadro, ihtiyaç ve liyakatlarına göre ihtiyaç duyulan parçabaşı işçilik sırasına geçirilirler. Ancak yapılan değerlendirmede aynı iş sırasında sınav notları aynı olanlar arasından kıdemli olanlar tercih edilir.
c) Yukarıdaki (a) ve (b) fıkralarına göre liyakati uygun görülenlerden; uygulamalı sınavda muaddel verimin altına kalmamak üzere yaptıkları işin verim ve kalitesi dikkate alınarak yapılan değerlendirme esas alınır. Ancak yapılan değerlendirmede aynı iş sırasında sınav notları aynı olanlar arasından kıdemli olanlar tercih edilir. Girmiş oldukları sınavı kazanıp da kadro ve ihtiyaç fazlası kalan işçiler, sınavı takip eden 6 ay içinde boşalan işçilik sırasına bu madde esaslarına göre sınavsız olarak geçirilirler. Kadro ve ihtiyaç fazlası olanlar sınav tarihinden itibaren 6 ay geçtikten sonra herhangi bir hak iddiasında bulunamazlar.
ç) Parçabaşı işçiliğe yukarıda açıklanan usulle işçi temin edilemediği yahut kadro ve ihtiyaç tamamlanamadığı hallerde dışarıdan işçi alınabilir. Ancak dışarıdan alınacak işçilerin uygulamalı sınav notlarının, içeriden geçiş yapacakların aldığı notlardan daha düşük olmaması gerekir.
MADDE 108- İŞÇİLERİN KENDİ DERECE VE İŞLERİNDE ÇALIŞTIRILMASI
İşçiler, prensip itibarıyla kendi bulundukları iş sıralarında (derecelerinde) gösterilen işlerde çalıştırılırlar.
Ancak;
a) İşçilere kendi sıra ve işlerinde iş verilmemesi veya zorunlu hallerde; kendi sıra işlerinin daha alt veya üst sıralarındaki işlerde çalıştırılabilirler. Şu kadar ki aynı işçi yılda dört aydan fazla süreyle daha alt sıralarda çalıştırılamaz.
b) İşçilere kendi iş sırasının daha alt sıralarında iş yaptırıldığı zaman, işçi yaptığı işin muaddelinde gösterilen normal verimin altına düşemez. Daha üst sıralarda iş verildiği zaman işçiden bu mamule ait muaddelde gösterilen verimi vermesi istenemez. Ancak yapılan işin kök saat ücretine göre hesaplanacak ücret; işçinin esas kendi işine ait kök saat ücreti üzerinden hesaplanarak alabileceği ücret tutarının altına düşmeyecek şekilde olur ve verim aranır.
c) Ferdi akortla çalışan bir işçiye, grup akordu ile yapılan bir iş ferdi akort olarak verildiği zaman; bu işçiden grup için tespit edilen muaddellerin verimi istenemez. Bu halde işçi veya işçilerin ve mevcut teçhizat da dikkate alınarak geçici bir tutanakla yeniden tespit yapılır ve bu tutanak işveren vekilinin onayı ile kesinleşir.
ç) İşçiler alt ve üst sıralarda çalıştıkları işin kök saat ücretine göre hesaplanan parçabaşı ücretini alırlar. Fakat bu işlerde çalıştığı müddetçe eline geçen parçabaşı ücret, işçinin kendi esas işine ait kök saat ücretinin altına düşemez. Düştüğü takdirde esas işinin kök saat ücreti ödenir.
MADDE 109- PARÇABAŞI İŞÇİLERİNİN DAİMİ VEYA GEÇİCİ OLARAK SAAT ÜCRETLİ İŞÇİLİĞE GEÇİRİLMESİ
Parçabaşı ücretle işe alınan işçilerin kendi işlerinde çalıştırılmaları esastır. Ancak işin ve işyerinin kadro veya ihtiyacına göre parçabaşı işçiler geçici veya daimî olarak aşağıdaki şartlarla saat ücretli işlere geçirilebilirler.
a) Parçabaşı işçiler, saat ücretli işlerde geçici olarak en çok bir aya kadar (tabldot heyetine seçilenler görev süresi sonuna kadar) işveren vekilinin yazılı onayı ile çalıştırılabilirler.
b) Parçabaşı işçilerin daimî olarak saat ücretli işlere geçirilmesi; işveren vekilinin gerekçeli teklifi ve Kuvvet Komutanlığının/ilgili Genel Müdürlüğün onayı ile mümkün olur. Parçabaşı ücret sisteminden saat ücretli sistemine topluca geçişler önceden sendikaya bildirilir.
c) Parçabaşı ücret sisteminden geçici veya daimî olarak;
- Dikimevleri içinde saat ücretine geçirilecek işçilerin ücret dereceleri; kök saat ücretine kıdem zammının eklenmesi ile bulunan ücretin ait olduğu (tam karşılığı bulunmadığı takdirde en yakın üst) ücret derecesine iki üst ücret derecesi eklenmesi suretiyle tespit edilir.
- Dikimevleri dışında bir işyerine nakledilen işçilerin saat ücretleri; bu işçiler saat ücretli olarak işe girmiş olsalardı ulaşacakları ücret derecesi esas alınarak saptanır. Saptanan bu ücret, parçabaşı işçisinin kendi asıl işindeki kök saat ücretinin altında olamaz ve ücret cetvelindeki tavan ücreti aşamaz.
ç) Geçici olarak saat ücretine geçirilen işçi, parçabaşı işçiliğe döndürüldüğünde; saat ücretine geçirilmeden önceki iş sırasına ve o iş sırasının karşılığı kök saat ücretine iade edilir.
MADDE 110- PARÇABAŞI İŞLERDE, PARÇABAŞI ÜCRET SİSTEMİ İLE ÇALIŞAMAYACAKLAR
Dikimevlerinde; lef (ustab aşı), kısım şefi, bilfiil çalışmayan ekip başları (postabaşı) parçabaşı ücret sistemi ile çalıştırılamaz.