30. Dönem Grup Toplu İş Sözleşmesi (91-100 Madde)
MADDE 91- ZARARLARIN ÖDETİLMESİ
Her işçi, kendisine işi dolayısıyla verilen aletleri, çalıştığı makine ve taşıtları, ham ve işlenmiş maddeleri iyi kullanmak; verilen her işi hatasız ve vaktinde istenilen şekilde yapmakla sorumludur. Kasıt ve ihmali dolayısıyla bunları hasara uğratan, kötü kullanan ve israf eden yahut bozuk ve hatalı imalat yapan işçiler, verdikleri zararları kusurları oranında öderler.
Zararların işçinin kusurundan mı, yoksa alet, makine veya malzemeden doğan teknik bir kusur yahut her ikisine ait ortak bir kusurdan mı ileri geldiğinin ve kusur oranlarının tayin ve tespiti; sendika işyeri temsilcilerinden bir kişi ile işyerinin seçeceği biri başkan olmak üzere iki kişinin katılması ile oluşacak Zayi ve Ziyan Tespit Kurulu tarafından yapılır. Kurulun yedek üyelikleri de aynı esaslarla seçilir.
Kurul, İnceleme ve İstişare Kurulu gibi toplanır ve karar verir. Zarar işçinin 30 günlük ücret tutarını aşması takdirde işveren iş sözleşmesini derhal feshedebilir. İşçi bu zararı derhal öder veya ödemeyi taahhüt eder ve sendika da buna kefil olursa işveren iş akdini fesih hakkını kullanmaz.
İşçinin ve işverenin ayrıca yargı organlarına başvurma hakkı saklıdır.
İşveren aracı ile yapılan trafik kazalarında aracı kullanan işçinin olaydaki kusuru tali kusur ise ve hasara uğrayan araç ve malzeme askerî işyerlerinde tamir edilebiliyorsa yapılan malzeme masrafı işçiden kusuru oranında tahsil edilir. İşçi bu parayı bir defada ödeyemiyorsa işverence en fazla bir yıla kadar taksitlendirilebilir. Araç ve malzeme askerî işyerleri dışında tamir ettirilmek zorunda ise yapılan ödeme işçiden kusuru oranında tahsil edilir.
Ancak işçinin bu parayı ödeyememesi veya asli kusurlu olması hallerinde genel hükümlere göre işlem yapılır.
MADDE 92- GENEL İLKE
a) İşe alınan işçilerin işyerlerine ve işe intibaklarını ve yetiştirilmelerini sağlamak,
b) İşyerlerine yeni getirilen makine, alet ve avadanlıkları kullanacak işçilere bunların kullanılmasını öğretmek,
c) Meslek ve branş değiştiren işçileri yeni meslek ve branşlarında yetiştirmek,
maksadıyla oryantasyon kursları açılabilir.
Yukarıdaki fıkralarda düzenlenen hususları sağlamak için gerekli meslekî ve nazarî bilgiyi vermek amacıyla mümkün olduğu ölçülerde çeşitli mesleklere ait meslekî broşürler Kuvvet Komutanlıklarınca/ilgili Genel Müdürlüklerce işçilere verilmek üzere işyerlerine yayımlanır.
Aynı amaçla sendikanın hazırlayacağı broşürler de Kuvvet Komutanlığınca/ilgili Genel Müdürlükçe incelenip onaylandıktan sonra yayımlanabilir.
MADDE 93- İŞYERİ İÇİNDE VE DIŞINDA AÇILACAK KURS PROGRAMLARI
a) İşyerlerinin verimini artırmak ve işinin tekâmülünü sağlamak bakımından işveren vekilince gerekli görüldüğü takdirde, ihtisas isteyen konularda yetiştirilmek üzere işveren vekilinin gereği kadar ayıracağı işçiler, Kuvvet Komutanlıklarının/ilgili Genel Müdürlüğün onayı alınmak suretiyle yurt içi ve yurt dışındaki diğer fabrika, atölye ve diğer müesseselere gönderilebilirler.
b) İşyeri içinde açılacak kurs programları uygulamalı ve nazarî olarak işyeri bünyesinde ve işçilerin yetiştirileceği amaca göre işyerince veya Kuvvet Komutanlıklarınca/ilgili Genel Müdürlükçe hazırlanır. Ancak işyerlerince hazırlanan kurs programları Kuvvet Komutanlıklarının/ilgili Genel Müdürlüğün onayı ile uygulanır.
c) Taraf sendikanın, işveren ile anlaşarak işyerinde açacağı işçilere meslek ve sanat ile ilgili kurs ve seminerlere; işverenin müsaade ve şartlarıyla izin verilir. Bu kurs ve seminerlerin giderleri taraf sendikaca karşılanır.
MADDE 94- MECBURİ HİZMET YÜKÜMLÜLÜĞÜ
a) Yurt içi (kendi işyeri dahil) ve yurt dışı kurslara katılabilmek için işveren vekili lüzum görürse;
- Yurt içi kurslara katılan işçilerden, kurs süresinin 6 misli mecburi hizmeti,
- Yurt dışı kurslara katılan işçilerden süresi 15 gün ile 3 aya kadar (3 ay dahil) olan kurs için 24 misli,
- 3 aydan fazla 6 aya kadar (6 ay dahil) olan kurs için 18 misli,
- 6 aydan fazla olan kurs için ise 12 misli
mecburi hizmeti noter senedi ile taahhüt etmelerini ve karşılığında ayni veya nakdî teminat göstermelerini ister.
Ayni veya nakdî teminat karşılığı işçi tarafından yapılan noter masrafı işçiye ödenir. Ancak 45 güne kadar olan yurt içi kurslarla 15 güne kadar olan yurt dışı kurslarda bu taahhüt ve teminat istenmez.
b) İptal edilen, süresi kısaltılan yahut kurstan çıkartılan işçilerin mecburi hizmet yükümlülükleri, kursa iştirak ettikleri süre ile orantılı olarak geçerlidir. Ancak bir ay ve daha uzun süren kursları sağlık sebebiyle tamamlayamayacak olan işçiler, bu durumu kamu hastanesinden alacakları sağlık kurulu raporu ile belgelemek zorundadır.
MADDE 95- KENDİ İSTEĞİ İLE KURSA KATILANLAR
Gerek kursa gerek tetkik ve seminerlere kendi isteği ile katılan veya bağlı bulunduğu işçi teşekküllerince istenilen işçiler, işveren vekilinin gönderilmelerine izin vermesi halinde ayrıca herhangi bir hak isteminde bulunamazlar.
MADDE 96- KURS SÜRESİNİN DÜZENLENMESİ
Kendi işyeri dışındaki kurslara gönderilenler hariç, normal mesai yapmak zorunluluğunda bulunan işçiler için kurs programları; çalışma saatleri içinde işi durumlarını aksatmayacak gün ve saatlerde olmak üzere işveren vekillerince düzenlenir.
Kurs programları ve kurs emirleri gereğince yabancı dil kursuna tertip edilen işçiler; kurs programı süresi içinde tatil verilmesi halinde (işyeri tarafından işçiye acil ihtiyaç duyulması halleri hariç) tatil verilen süre kadar ücretli izinli sayılır. İzinli sayılan bu süreler için kurs yevmiyesi ödenmez.
MADDE 97- KURS NOTLARI
Kurs sonunda bir sınav ile değerlendirme yapılıyorsa:
a) Yurt dışı kursuna veya 1 aydan uzun süreli yurt içi kursuna katılan işçinin kurs sonunda aldığı nota göre terfi işlemi yapılır. Bekleme süresi içinde bu nitelikte birden fazla kursa iştirak eden işçinin kurs sonu notları ortalaması dikkate alınır.
b) Yukarıda belirtilen kurs notu veya notlar ortalaması nedeniyle başarısız sayılan işçiler ile süresi ne olursa olsun katıldığı herhangi bir kursu kendiliğinden terk eden yahut kurs programı veya emirleri gereğince terk etmiş sayılanların terfileri bir sonraki terfi zamanına bırakılır.
Kurslarda kullanılan not sistemi, bu toplu iş sözleşmesinin “Kurs ve Sınav Notu Tarifleri” başlıklı 43. maddesindeki not tariflerine göre değerlendirilir.
MADDE 98- SÜRESİ BELİRLİ İŞ SÖZLEŞMESİ İLE ÇALIŞANLAR
Süresi belirli iş sözleşmeleri, feshi ihbara gerek olmadan süresi sonunda kendiliğinden sona erer.
MADDE 99- SÜRESİ BELİRSİZ İŞ SÖZLEŞMELERİNİN FESHİ
Süresi belirsiz iş sözleşmeleri; işçi veya işveren tarafından aşağıda belirtilen sürelerden önce karşı tarafa yazı ile ihbarda bulunmak sureti ile:
a) İşi altı aydan az sürmüş olan işçi hakkında, ihbarın yapıldığı tarihten itibaren 2’nci haftanın sonunda,
b) İşi altı aydan 1,5 yıla kadar sürmüş olan işçi hakkında, ihbarın yapıldığı tarihten itibaren 4’üncü haftanın sonunda,
c) İşi 1,5 yıldan 3 yıla kadar sürmüş olan işçi hakkında, ihbarın yapıldığı tarihten itibaren 6’ncı haftanın sonunda,
ç) İşi 3 yıldan fazla sürmüş olan işçi hakkında, ihbarın yapıldığı tarihten itibaren 8’inci haftanın sonunda
feshedilmiş olur.
MADDE 100- İHBAR TAZMİNATI
İhbar sürelerine uygun olarak hareket etmeyen taraf, karşı tarafa bu toplu iş sözleşmesinin “Süresi Belirsiz İş Sözleşmelerinin Feshi” başlıklı 99. maddesindeki sürelere ait ücretleri ihbar tazminatı olarak ödemek zorundadır.
Emeklilik nedeni ile iş sözleşmesini feshetmek isteyen işçi; iş sözleşmesinin feshine ait dilekçesine, ilgili sendika şubesinin “işçinin emeklilik için 1475 sayılı İş Kanununun 14’üncü madde esas ve şartlarına göre müracaat ettiğini SGK’dan belgeleyemediği takdirde, ihbar tazminatını topluca T.C. Hazine ve Maliye Bakanlığına bağlı Saymanlık/Müdürlük veznelerine yatıracağını tekeffül ettiğine” dair belge eklediği takdirde, ihbar sürelerine uyma şartı aranmaz.
Emekli olmak için sigortalılık süresini veya prim ödeme gün sayısını dolduramadığı nedeniyle emeklilik işlemini yaptıramayanlar; bu hususun anlaşılmasından itibaren 10 gün içinde işyerine müracaatları halinde eski hakları ile tekrar işe alınırlar.