30. Dönem Grup Toplu İş Sözleşmesi (21-30 Madde)
MADDE 21 – İŞ SÖZLEŞMELERİNİN YAPILMASI
a) Genel:
İşveren, işçi alınmasında ilgili mevzuat dâhilinde her türlü usul ve esasları takip edip uygulamakta serbesttir.
İşçilerin öğrenim durumuna göre işyerlerine girebilecekleri ücret dereceleri (parçabaşı işçiler için iş sırası) bu toplu iş sözleşmesi ile belirlenmiştir. İşçiler bu derecelere göre işe başlatılırlar. Öğrenim durumlarının gerektirdiği ücret derecesinin altındaki ve/veya üstündeki bir ücret derecesinden hiçbir nedenle işçi alınamaz.
Keza, müteakip fıkralarda belirtilenler dışında öğrenime sahip (idari ve sosyal bilimler gibi) olanlar işe alınamazlar.
b) Ücret dereceleri:
Bu toplu iş sözleşmesinin imza tarihinden sonra;
1) Saat ücretli olarak çalıştırılmak üzere işe alınacaklar, işe alım ilanında belirtilen eğitim seviyesine göre bu toplu iş sözleşmesine ekli Ek-1 Saat Ücretleri Cetvelinin;
a) İlkokul mezunları birinci,
b) Ortaokul ve dengi okul mezunları beşinci,
c) Lise ve dengi okul mezunları dokuzuncu,
ç) Bu fıkranın (3) numaralı bendinde belirtilen işçiler hariç olmak üzere, önlisans ve lisans düzeyinde eğitim veren yükseköğretim kurumu mezunları ondördüncü ücret derecesinden işe alınırlar.
Orduevlerine alınacak işçiler için, orduevi işçilerinin saat ücretleri Ek-2 cetveli esas alınır.
2) Parçabaşı işçiliğe, bu toplu iş sözleşmesinin “Parçabaşı İşçiliğe Geçirme ve İşçi Alım İşlemleri” başlıklı 107. maddesinde belirtilen usulle işçi temin edilemediği yahut kadro ve ihtiyaç tamamlanamadığı hallerde parçabaşı ücret sistemi ile çalıştırılmak üzere işe alınacak işçiler, öğrenim durumlarından bağımsız olarak;
a) Mefruşat ile çadır, saraç ve teçhizat imalatı maksadıyla işe alınacaklar, ilgili iş sıralama cetvelinin son sırasındaki dürü elbise temizleme iş sırasından,
b) Kundura imalatı maksadıyla işe alınanlar, ilgili iş sıralama cetvelinin son sırasındaki makine yardımcılığı iş sırasından; ayakçılık işinin ait olduğu iş sırasından,
işe alınırlar.
3)
a) Saat ücretli işçi mühendis unvanıyla mühendis olarak çalıştırılmak üzere işe alınacak; makine mühendisi, inşaat mühendisi, elektrik mühendisi, elektronik mühendisi, harita mühendisi, fizik mühendisi, jeofizik mühendisi, kimya mühendisi, gemi mühendisi, uçak mühendisi, metalürji mühendisi, metalürji ve malzeme mühendisi, malzeme mühendisi, endüstri mühendisi, tekstil mühendisi, bilgisayar mühendisi, uzay mühendisi, havacılık mühendisi, uzay ve havacılık mühendisi, matematik mühendisi, mekatronik mühendisi veya yüksek mühendisleri; mimar ve yüksek mimarlar ile Sivil Havacılık Yüksek Okullarının Uçak Elektrik/Elektronik ve Uçak Gövde/Motor bölümü mezunları, Ek-3 Mühendis ve Mimar Saat Ücretleri Cetvelinin 1. derecesinden işe başlatılırlar.
b) Bu toplu iş sözleşmesi kapsamına giren işyerlerinde 3 yıl ve daha fazla süreli çalışanlardan mühendislik fakültesini bitirenler; bitirdiği bölümde işyerinin işçi statüsünde boş mühendis kadrosu bulunması ve intibak için ilan edilmesi hâlinde, işverenin belirleyeceği usul ve esaslar dâhilinde, işveren vekilinin teklifi ve işverenin onayı ile bu madde esaslarına göre mühendisliğe intibak ettirilebilirler. Şu kadar ki, intibak ettirilecekleri ücret derecesinin karşılığı olan saat ücreti eski saat ücretlerinin altında olamaz.
4) Bu toplu iş sözleşmesi kapsamındaki işyerlerine kanun, kararname vb. yollarla ilk defa katılan ve toplu iş sözleşmesinin tarafı olan işçi sendikasına imza tarihinden sonra üye olmak veya dayanışma aidatı ödemek suretiyle toplu iş sözleşmesinden yararlanmaya hak kazananların ücret dereceleri; önceki toplu iş sözleşmesi/bireysel iş sözleşmesine göre almakta oldukları ücretlerin saat ücreti karşılığına denk gelen, bu toplu iş sözleşmesine ekli **Ek-1 “Saat Ücretleri Cetveli”**ndeki en yakın ücret derecesine mevcut ücretini düşürmeyecek şekilde intibak ettirilerek bulunur.
c) Deneme:
Seçme sınavında başarı gösterip seçilenlerden ilgili belgeleri tamamlayan ve sözleşme ile saptanan asgari ücret derecesinin karşılığı saat ücreti (parçabaşı işçiler için ait oldukları iş sıralama ve kök saat ücretleri cetvelinin son sırasındaki iş sırasına ait kök saat ücreti) ile çalışmayı kabul edenler, işveren vekilinin yazılı onayı ile denemeye tabi tutulurlar.
Deneme süresi 3 aydır. Bu süre hiçbir şekilde aşılamaz. İşveren vekili ve işçi deneme süresi içinde iş sözleşmesini her zaman tazminatsız olarak feshedebilirler.
ç) Kesin kabul işlemi:
1) Deneme süresi sonunda sıralı amirlerince haklarında olumlu kanaat raporu verilen parçabaşı ücret usulü ile çalıştırılmak üzere işe alınan işçiler ile “Ücret Dereceleri” başlıklı (b) fıkrasının (3) numaralı bendi kapsamı dışındaki işçilerin kesin kabulleri; alındıkları ücret derecesinin bir üst derecesinden işveren vekilinin onayı ile yapılır. Şu kadar ki;
a) Lise muadili teknik öğrenim veren okul mezunlarına bir,
b) Önlisans ve lisans düzeyinde eğitim veren yükseköğretim kurumu mezunlarına bir
üst ücret derecesi ayrıca verilir.
2) Bu maddenin “Ücret Dereceleri” başlıklı (b) fıkrasının (3) numaralı bendi kapsamında işe alınan mühendis/mimar/yüksek mühendis/yüksek mimarlar ile Sivil Havacılık Yüksek Okulu Uçak Elektrik/Elektronik, Uçak Gövde/Motor bölümü mezunlarından deneme süresi sonunda sıralı amirlerince haklarında olumlu kanaat raporu verilenlerin kesin kabulleri;
a) Sadece lisans düzeyinde öğrenim yapmış olanlar için bir,
b) Yüksek mühendis unvanı kazanmış olanlar ve bu husustaki (yüksek mühendis unvanını kullanabileceğine ilişkin) öğrenim belgesini deneme süresi sonuna kadar işyerine ibraz edenler için üç,
c) Alanında doktora yapmış olanlar ve bu husustaki belgelerini deneme süresi sonuna kadar işyerine ibraz edenler için ise dört
üst ücret derecesi verilerek yapılır.
3) Parçabaşı ücret usulü ile çalıştırılmak üzere ait oldukları iş sıralama ve kök saat ücretleri cetvelinin son sırasındaki iş sırasından (ve bu iş sırasına ait kök saat ücretinden) denemeye tabi tutulan işçilerin kesin kabulleri; sıralı amirlerince haklarında olumlu kanaat raporu verilmesi koşuluyla, deneme süresi içerisinde gösterdikleri beceri de göz önünde bulundurulmak suretiyle bu toplu iş sözleşmesinin “Parçabaşı İşçiliğe Geçirme ve İşçi Alım İşlemleri” başlıklı 107. maddesine göre işçi temin edilemeyen iş sıralarından birisine yapılır.
4) Kesin kabulü yapılan işçilerin tespit edilen yeni ücret dereceleri, deneme sürelerinin bitim tarihinden itibaren uygulanır.
5) Deneme süreleri hizmet ve terfi için bekleme süresinden sayılır.
6) Deneme süresi içinde ya da deneme süresinin sonu itibarıyla haklarında olumsuz kanaat raporu düzenlenen işçilerin iş sözleşmeleri feshedilir.
d) Yanlış işe alma ya da yanlış ücret derecesiyle intibak:
1) Bu sözleşmeye aykırı iş sözleşmesi yapılamaz.
2) Ancak sözleşmede belirtilen ücret derecelerinin üstünde veya altında işçi alınmış ise;
a) İşçi, bulunması gereken ücret derecesinin üstünde işe alınmış ise derecesi sözleşmedeki koşullara göre intibak ettirilir. Ancak fazla ödemede bulunulduğu gerekçesiyle geriye doğru ücret kesintisi yapılmaz. Yeni ücret derecesine intibakı kabul etmeyen işçinin yasal hakları ödenerek iş sözleşmesi feshedilir.
b) İşçi, sözleşme şartlarına göre alınması gereken ücret derecesinin altında işe alınmış ise; bu durumu yazılı olarak belgeleyerek düzeltme yapılmasını işverenden ister. İşverenin işçinin bu başvurusunu ve konu ile ilgili belgelerini uygun görmesi hâlinde, müracaat tarihini takip eden aybaşından geçerli olmak üzere işçinin hakkı olan ücret derecesine intibakı yapılır.
MADDE 22 – TOPLU İŞ SÖZLEŞMESİNİN İŞ SÖZLEŞMELERİNE TESİRİ
Bu sözleşmede aksi belirtilmedikçe iş sözleşmeleri bu sözleşmeye aykırı olamaz.
İş sözleşmelerinin sözleşmeye aykırı hükümlerinin yerini bu sözleşmedeki hükümler tutar.
İş sözleşmesinde düzenlenmeyen hususlarda bu sözleşmenin hükümleri geçerlidir.
Bu sözleşmede aksi belirtilmedikçe iş sözleşmesinin işçi lehindeki hükümleri geçerlidir.
Bu sözleşmenin imzasından sonra bu sözleşmeye aykırı iş sözleşmesi yapılamaz; yapılanlar geçersiz sayılır.
Her ne sebeple olursa olsun sona eren sözleşmenin hükümleri, yenisi yürürlüğe girinceye kadar iş sözleşmesi hükmü olarak devam eder.
MADDE 23 – MUVAZZAF OLARAK ASKERE GİDEN İŞÇİLERİN VE TEKRAR İŞE ALINMALARI
Muvazzaf askerlik hizmeti için silah altına alınan işçilerin terhislerini müteakip, 4857 sayılı Kanunun 31’inci maddesindeki esaslara göre 3 ay içinde başvurdukları takdirde sınavsız olarak, ayrıldıkları derece ve ücret kıdemi ile ayrıldıkları işyerindeki branşı ile ilgili kadrolara işveren vekilince öncelikle alınmaları zorunludur.
Ancak ayrıldıkları işyerinde boş kadro bulunmaması hâlinde, Kuvvet Komutanlıklarınca / ilgili Genel Müdürlüklerce önerilecek diğer işyerlerindeki branşı ile ilgili uygun kadrolara da alınabilirler.
İşçilerin işe başlamasından sonra ilk terfi zamanına kadar haklarında olumlu kanaat belgesi düzenlendiği takdirde, yalnız askerlikte geçen süreler ile son ücret derecelerindeki kıdemleri dikkate alınarak bekleme sürelerine göre ücret derecesine intibak ettirilirler. Artan süre olursa, intibak ettirildikleri ücret derecesinin bekleme süresinden sayılır.
Ancak bu işlemler sonucu alacakları ücret hiçbir surette emsallerini geçemez.
MADDE 24 – MUVAZZAFLIK DIŞI SİLAH ALTINA ALINAN İŞÇİLERİN VE TEKRAR İŞE ALINMALARI
Muvazzaf askerlik dışında silah altına alınan işçiler;
a) Genel seferberlik, kısmi seferberlik, bölgesel savaş, tatbikat, manevra veya herhangi bir sebeple silah altına alınanlar,
1) Genel seferberlik, kısmi seferberlik ve bölgesel savaş hâllerinde silah altına alınanlar, 45 gün süre ile ücretli; bunun dışında terhislerine kadar ücretsiz izinli sayılırlar.
2) Tatbikat, manevra veya herhangi bir sebeple silah altına alınanlar, Silahlı Kuvvetlerde görevli kaldıkları süre boyunca ücretli izinli sayılırlar.
3) (a)/(1) ve (2) bentleri kapsamında bulunanlardan yedek subay, yedek astsubaylar ile bu süre içinde maaş alanlar terhislerine kadar ücretsiz izinli sayılırlar.
4) Keza bunlardan, vazife ve harp malullüğü gerektirecek istirahat ve tedaviler dışında alınmış istirahat veya izin hâllerinde geçen süreler de ücretsiz izinli sayılır.
5) Bu süreler, bu toplu iş sözleşmesinin “Ücretsiz Mazeret İzni” başlıklı 62. ve “İşçilerden Sendika Kurullarında Görev Alanların İzinleri” başlıklı 63. maddelerinde belirtilen ücretsiz izin sürelerinin dışında tutulur.
b) Bu süreler kıdem ve terfi bekleme süresinden sayılır. Şu kadar ki, görevlendiren makamca ücret verilmesi hâlinde fark işçinin ücretinden mahsup edilir.
c) Terhislerini müteakip 15 gün içinde (yaralananlar veya hasta olanlar sıhhi kurul raporunun bitimini takip eden 15 gün içinde) işyerlerine katılmadıkları takdirde iş sözleşmeleri feshedilmiş sayılır.
MADDE 25 – NORMAL ÇALIŞMA SÜRESİ
a)
İşyerlerinde normal çalışma süresi, “Sağlık Kuralları Bakımından Günde Azami Yedi Buçuk Saat veya Daha Az Çalışılması Gereken İşler Hakkında Yönetmelik” esas alınarak;
1) Kapsamı dışındaki işler için günde 8,5 saat, haftada 5 gün ve 42,5 saattir. İşçilere bu çalışmalar karşılığında 45 saat üzerinden ücret ödenir.
2) Kapsamındaki işçiler bakımından günlük çalışma süresi, anılan Yönetmelikte belirtilen azami süre kadardır. Bu kapsamdaki işçiler de haftada 5 gün çalıştırılır ve bu şekildeki haftalık 37,5 saatlik çalışmalarının karşılığında 45 saat üzerinden ücret ödenir.
3) Kapsamında olsa dahi üçlü vardiya sistemi ile çalıştırılan işçilerin günlük çalışma süreleri 7,5 saat, haftada 6 gün ve 45 saattir. Bu işçilerin mesai programlarının işveren tarafından haftada 5 gün ve 37,5 saat olacak şekilde düzenlenmesi hâlinde, bu şekilde çalışan işçiler de hafta tatili ücretine ve 45 saat üzerinden ücret ödenmesine hak kazanırlar.
b)
İhtiyaç hâlinde işyerlerinde işveren vekilinin onayı ile akdi tatil günleri mesai yaptırılabilir. Akdi tatilde çalışma yapılacağı, acil hâller hariç 24 saat önceden ilan edilmek suretiyle çalıştırılacak işçilere duyurulur.
c) İşçinin akdi tatil günlerinde çalıştırılması hâlinde;
1) Akdi tatilden önceki haftada normal çalışma süresini tamamlamamışsa, normal çalışma süresine kadar olan çalışmasına normal saat ücreti üzerinden ödeme yapılır.
2) Bu sözleşme ile tespit edilen normal haftalık çalışma süresi ile 45 saat arasındaki fazla süreli çalışmalar için saat ücreti %35 artırılarak ödenir.
3) Haftalık çalışma süresi 45 saati aşan işçiler bakımından, 45 saati aşan kısmın saat ücreti %80 artırılarak ödenir.
ç)
Haftalık normal çalışma süresi, işyerlerinde haftanın çalışılan günlerine, günde on bir saati aşmamak koşuluyla farklı şekilde dağıtılabilir. Bu hâlde dört aylık süre içinde işçinin ortalama haftalık çalışma süresi, bu sözleşme ile tespit edilen normal haftalık çalışma süresini aşamaz. Bu fıkraya göre uygulama yapılması konusunda tarafların anlaşması gerekir.
MADDE 26 – VARDİYALI ÇALIŞMALAR VE GECE ÇALIŞMASI
a) Vardiyalı çalışmalar ve gece çalışması konularında 4857 sayılı İş Kanunu ve anılan Kanun uyarınca yürürlüğe konulan ikincil mevzuat hükümleri uygulanır.
b) Vardiyalı çalışmalarda işçilerin haftada 48 saat dinlendirilmeleri esastır.
c) Vardiya usulü çalışmalarda, özellik arz eden işlerde ay postada çalışan personel sayısı 2’den az olamaz.
ç) Zorunluluk olmadıkça İşçi Sendikasının şube yönetim kurulu üyeleri, sendika işyeri baştemsilcisi veya temsilcilerden birisi istekleri dışında gece vardiyasında çalıştırılamaz.
MADDE 27 – ARA DİNLENMESİ
a) Günlük çalışma sürelerinin ortalama zamanlarında işçilere;
- 7,5 saat ve daha az süreli işlerde en az yarım saat,
- 7,5 saatten fazla süreli işlerde en az 1 saat,
yemek ve dinlenmek için paydos verilir.
Ancak bu süreler iklim, mevsim, o yerdeki gelenekler ve işin niteliği gereği 2 saate kadar artırılabilir. Ara dinlenmeleri, bir bölümü 30 dakikadan az olmamak üzere aralıklı olarak kullandırılabilir.
b) Yemek ve dinlenme süreleri çalışma sürelerinden sayılmaz.
c) İşçiler öğle paydoslarında giriş ve çıkış şartlarına uyarak işyeri dışına çıkmakta serbesttirler.
ç) Yemekten önce ve sonra çalışma sürelerinin ortalama zamanlarında ve normal mesaiyi takiben fazla mesai yapılacaksa mesaiye başlamadan evvel 15 dakika dinlenmek için paydos verilir ve bu süreler çalışma sürelerinden sayılır.
MADDE 28 – İŞİN BAŞLAMA VE BİTME ZAMANLARI
İşe başlama, bitirme ve dinlenme zamanları mevsim, iklim, örf, adet ve toplumun manevi gereksinimleri ile işin gereğine ve toplu iş sözleşmesi hükümlerine göre işveren vekillerince düzenlenir.
Ancak bu hususta yapılacak değişiklikler, olağanüstü hâller dışında en az 48 saat önce, ilan panolarında ve varsa diğer yayın vasıtaları ile ilan edilir.
MADDE 29 – İŞE BAŞLAMA
İşçiler, işyerinin ve işin gerektirdiği şekilde bilfiil işin başında bulunduğu saatte işe başlamış sayılırlar.
Ancak kart basma ya da kart okutma suretiyle çalışma süresinin saptandığı işyerlerinde işçinin işe başlaması ve işten ayrılması, işçi kartlarının işletilmesi suretiyle saptanır.
Bu takdirde işçiler, işe başlama ve işi bitirme zamanlarını belgelemek için saat kartını bizzat basmakla veya okutmakla yükümlüdürler. Kartlarını basmamış veya okutmamış olan işçiler, o güne ait ücretlerini kaybederler.
Ancak saat veya dijital karta göre o gün işe gelmemiş görünen işçilerin işe gelip gelmedikleri puantörler (idari kontroller) tarafından kontrol edilir ve işe gelip de kartını basmamış veya okutmamış olanlar uyarılır. Bu durumda, saat kartlarını basmayı veya okutmayı unutan işçi en geç o gün mesai bitimine kadar kart basma ya da kart okutma işlemini yaparak en yakın yetkili amirine bilgi verdiği takdirde o günkü ücretini alır.
Akşam iş çıkışı kartını basmayı veya okutmayı unutan işçiler için ise; ertesi günkü mesai bitim saatine kadar kart basmadıkları ya da okutmadıkları kendileri veya idari kontrollerce tespit edildiği takdirde kartları en yakın yetkili amirlerince imzalanır ve o günkü ücretini alır.
İşyerinin dışında, harcırah ödenmesini gerektirmeyen bir yere gönderilmesi gereken işçiler mesai başlangıcında işyerine gelmeden doğrudan çalışacağı yerde işe başlatılabilirler. Bu takdirde görevlendirilecek işçiler ulaşım olanakları da dikkate alınarak seçilir. Bu şekilde görevlendirilen işçiye araç tahsis edilemediği takdirde tarifeli araçlarla yapacağı ulaşım giderleri karşılanır.
Keza kendi işyerinde işe başlamasına ve paydos etmesine nazaran fazladan yolda geçirdiği sürenin azami 3 saati iş süresinden sayılır ve bu süre önceden belirlenerek görev emrinde belirtilir.
MADDE 30 – ÇALIŞMA SÜRESİNDEN SAYILAN HALLER
a) İşçinin işinde ve işverenin emrinde buyruklarına hazır bir halde bulunmakla beraber çalıştırılmaksızın ve çıkacak işi bekleyerek boş geçirdiği süreler,
b) İşçinin işveren vekilleri tarafından işi ile ilgili başka bir yere gönderilmesi veya işverenle ilgili başka bir yerde meşgul edilmesi suretiyle asıl işini yapmaksızın geçirdiği süreler,
c) İşçinin hastalığı halinde istirahat almaksızın bu toplu iş sözleşmesinin “Vizite İşlemleri” başlıklı 78. maddesi şartları ile yolda, vizite ve hastanelerde geçen süreler,
ç) Emzikli kadın işçilerin çocuklarına süt vermek için yönetmelikte belirtilen süreler,
d) Bu toplu iş sözleşmesinin “Normal Çalışma Süresi” başlıklı 25. maddesi esas ve şartları ile cumartesi günleri çalışılmadan geçen süreler,
e) İşçilerin işveren vekilleri tarafından işyerinden başka bir yerde çalıştırılmak üzere gönderilmesi halinde yolda geçen süreler,
iş süresinden sayılır.
Ancak işçilerin harcırah gerektiren yurt içi veya Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti’ne geçici göreve gidiş ve dönüşlerinde (zorunlu bir neden olmadıkça) mesai günlerinde ve işe başlama saatinde yola çıkarılmaları esastır.
Bu şekilde göreve gidiş ve dönüşlerde (K.K.T.C. dâhil) işçilerin günlük normal çalışma sürelerinin üzerinde her gün için yolda geçirdikleri sürelerin azami 3 saati iş süresinden sayılır.
Zorunlu bir nedenle Ulusal Bayram, genel, hafta ve akdi tatil günlerini yolda geçiren işçiler hakkında da bu fıkra hükümleri uygulanır.
f) İşçiden iş saatleri dışında işe çağrılması muhtemel olduğu gerekçesiyle belirli bir yerde beklemesi istenemez.